گفت . ان شاء الله تعالى . اصل دوم در هر اقترانى كه مقدمه سلبى باشد ، اگر آن مقدمه منعكس شود ، اين اقتران منتج خواهد بود . اگر مقدمات ضرورى يا دائمى باشد ، نتيجه نيز همان‌گونه است ، مگر اين‌كه مقدمه‌اى دائم صرف يا ممكن كه محتمل الدوام است باشد كه در اين صورت اقتران منتج نيست . اما اگر آن مقدمه منعكس نشود منتج نيست ، مگر اين‌كه كبراى قياس وصفى مركب باشد ، به‌گونه‌اى كه بعد از اين توضيح خواهيم داد . توضيح علت انتاج در مورد نخست اين است كه با منعكس نمودن صغرى ، قياس شكل دوم را به خود خواهد گرفت و به بيانى كه در آن‌جا گفتيم ، انتاج لازم مىآيد . از اين‌رو اگر سالبه ضرورى يا دائمى باشد ، نتيجه نيز همان‌گونه است . در ضرب سوم از آن جا كه عكس صغرى حافظ كميت است ، نتيجه كلى خواهد بود . در ضرب چهارم و پنجم از آن‌جا كه مطلوب ما نتيجهء جزئى است ، تغيير كميت صغرى كه پس از منعكس شدن روى مىدهد ، ضررى نخواهد داشت . بيان عدم انتاج در صورت دوم اين است كه احتمال دارد سالبه‌اى كه منعكس نمىشود ، مشتمل بر سلب خاصهء موضوع از آن باشد ، مثلا مىگوييم : هيچ انسانى ضاحك يا كاتب نيست بالاطلاق يا امكان . ازاين‌رو هرگاه كبرى موجبه باشد ، مانند هر ناطقى انسان است يا صغرى موجبه باشد ، مانند هر ضاحكى يا كاتبى ناطق است و اين صغرى يا كبرى به آن قضيهء سالبه اضافه شود ، نه مىتوان حكم نمود كه ناطق از ضاحك يا كاتب سلب شده نه مىتوان انسان را از ناطق سلب نمود . ازاين‌رو اين اقتران به حسب صورت منتج نخواهد بود . اصل سوم هرگاه فقط يكى از دو مقدمه وصفى باشد ، نتيجه به حسب ذات است ، اما هرگاه هردو مقدمه وصفى باشند ، نتيجه نيز وصفى است . اگر نتيجه جزئى باشد ، آن وصفى مطلق عام است و اگر كلى باشد از عرفيات خالص يا آميخته با مشروطات ، نتيجه عرفى خواهد شد